Illegaal saneren en dumpen: avonturiers op de asbestmarkt

Illegaal saneren en dumpen: avonturiers op de asbestmarkt

70.000 euro. Ron en Miranda Schell schrikken zich kapot als ze vorig jaar op een bewonersbijeenkomst van de gemeente Rotterdam horen wat het saneren en vervangen van hun asbestdak gaat kosten. In 1999 kochten ze voor 175.000 gulden hun huis in de Rotterdamse Kastelenbuurt. De rode dakplaten in de hele wijk bevatten asbest. Ze wisten dat bij aankoop al, maar niet dat ze het dak moesten vervangen. Nu moet het dak toch van hun huis.

Een paar maanden na de eerste inschatting van de kosten rijdt een zwart bestelbusje de straat in. De bestuurder belt aan en zegt dat hij voor 10.000 euro het asbest kan verwijderen. De man maakt een offerte op. „Asbest verweideren [sic], geheel dak”, schrijft hij op het formulier, waar het logo van ‘Dakcentrale Waalwijk’ op staat. Dat bedrijf is niet te vinden in het handelsregister van de Kamer van Koophandel en ook op het adres dat op de offerte staat, is geen geregistreerd bedrijf gevestigd. Saneert dit bedrijf asbest wel op legale wijze, zo vragen Ron en Miranda Schell zich af. Ook al is het bedrag verleidelijk, ze gaan niet met de man in zee.

80 miljoen vierkante meter dak
Vanaf 2024 moeten alle asbestdaken in Nederland verdwenen zijn, zo kondigde het toenmalige kabinet drie jaar geleden aan. Vrijkomende asbestvezels kunnen onder meer kanker veroorzaken. Jaarlijks sterven tussen de 900 en 1.300 mensen door asbestziekten.

Het zou gaan om 80 tot 90 miljoen vierkante meter aan asbesthoudende daken, de maatschappelijke kosten worden geschat op 882 miljoen euro, inclusief vervangingskosten. De wetswijziging moet nog door de Tweede Kamer, maar in meerdere gemeenten wordt er al wel naar gehandeld: zo krijgen sommige bedrijven of particulieren met een asbestdak een brief. Huiseigenaren met een dak van minder dan 35 vierkante meter mogen hun dak zelf verwijderen.

Het verbod op asbestdaken vanaf 2024 is volgens de Vereniging van Asbestverwijderende Bedrijven, die twaalf grote bedrijven in de asbestbranche vertegenwoordigt, zo goed als onhaalbaar. Volgens de vereniging kan een aanstaand verbod ook leiden tot een groei van het aantal illegale asbestverwijderaars. Het zou gaan om bedrijfjes zonder certificaat, die niet volgens wettelijke voorschriften handelen, onder de prijs gaan zitten en asbest op een onveilige en slechte manier verwijderen.

Volgens branchevereniging Veras, voor sloopaannemers en asbestverwijderingsbedrijven (100 leden), vallen de signalen over illegale saneerders nog mee. Maar, zo zegt secretaris Arjan Hol, als het saneren van asbestdaken niet snel genoeg doorzet, zullen avonturiers zich op de markt storten. „En dat vinden wij als asbestbranche een slechte zaak: er is dan sprake van concurrentievervalsing en het is slecht voor gezond en veilig werken.”

Ook de Koninklijke Nederlandse Vereniging van Natuurtoezicht zegt bang te zijn dat criminelen zich op de asbestbranche storten. Volgens de vereniging stijgen de tarieven door de grote vraag om asbestsaneerders enorm, en is dat een uitgelezen kans voor criminelen om in dit gat in de markt te springen. „Wij maken ons steeds meer zorgen over dumpingen van asbesthoudende materialen”, zegt een woordvoerder. „Het opruimen van in de natuur gedumpt asbest kost veel geld en kan voor een particuliere land- of boseigenaar desastreuze gevolgen hebben.”

Om hoeveel dumpingen in de natuur het gaat, is onduidelijk. Landelijke cijfers bestaan niet. Staatsbosbeheer is een van de weinige instanties die dumpingen bijhoudt. In hun natuurgebieden is sprake van een toename: in 2015 waren er 13 asbestdumpingen, in 2016 20, in 2017 32 en halverwege 2018 al 15.

Dat lijkt slechts een deel van de daadwerkelijke omvang te zijn. Begin dit jaar liet de Brabantse Milieufederatie boswachters van Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en Brabants Landschap zes weken alle afvaldumpingen registreren. Op basis van die steekproef schat de federatie dat er alleen in Brabant jaarlijks 150 asbestdumpingen worden gedaan.

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zullen in het huidige tempo alle asbestdaken in 2026 zijn gesaneerd, maar ziet het ministerie nog mogelijkheden om het tempo te versnellen. Volgens de woordvoerder zijn er geen aanwijzingen dat er vanwege het mogelijke verbod op asbestdaken meer asbestdumpingen zijn dan voorheen en is er daarom geen aanleiding om maatregelen voor te bereiden.

Boswachter Erik de Jonge van Brabants Landschap herinnert zich een woensdagochtend in januari in 2015. Op een verlaten zandpad in Woensdrecht zag hij afgebroken golfplaten, gebruikt gereedschap en verbogen platen liggen. Het bleek „een vrachtwagenlading” aan asbesthoudend materiaal. De kosten om het te verwijderen lopen in de tienduizenden euro’s, het opruimen van asbestafval moet gebeuren door een gespecialiseerd bedrijf.

Niet langs de milieustraat
De Jonge zag de afgelopen jaren meer asbestdumpingen. Hij onderscheidt twee categorieën: grotere dumpingen die hij toeschrijft aan malafide asbestbedrijfjes en kleinere dumpingen, vermoedelijk van particulieren die niet langs de milieustraat willen rijden en niet willen betalen. „De schadelijke stoffen komen vrij in de natuur en wij draaien ook nog eens voor de kosten op. Met geld dat bestemd moet zijn voor natuurbeheer.”

Controles op het illegaal saneren van asbest worden onder meer gedaan door de Inspectie SZW. Namens de inspectie bezoeken tien fulltime inspecteurs jaarlijks 600 locaties. Bij ongeveer een op de vijf inspecties worden illegale saneerders ontdekt: in 2016 en 2017 zijn 270 inspecties gedaan waarbij niet-gecertificeerde bedrijven zijn aangetroffen.

Volgens asbestspecialist Jan van Willigenburg is de pakkans minimaal. „Er worden per jaar zo’n 100.000 saneringen uitgevoerd, dus zelfs bij legale saneringen is de controle minimaal. En in het opsporen van mensen die illegaal werken, wordt nauwelijks geïnvesteerd. Want daar is speur- en recherchewerk voor nodig.”

Illegale saneerders kunnen een boete krijgen, waarvan de basisbedragen variëren tussen 340 en ruim 13.000 euro. Ook kan een illegale saneerder strafrechtelijk worden vervolgd. Momenteel lopen er volgens een woordvoerder van het Openbaar Ministerie tientallen zaken in verband met uitwassen in de asbestbranche.

In veel gemeenten wordt het toezicht op asbestsanering uitgevoerd door ambtenaren die werken bij de Omgevingsdienst. Zo ook in Den Bosch en omgeving. Als de toezichthouders van de Omgevingsdienst Brabant Noord ergens zien of horen dat een schuurtje op een vreemde manier gesloopt wordt, kan er onaangekondigd een controle volgen.

Vorig jaar liep dat in Den Bosch twee keer uit de hand. Een man die zijn schuurtje illegaal aan het saneren was, gaf een medewerker van de Omgevingsdienst een klap en achtervolgde hem tot aan zijn auto. Een tijdje later greep een man die asbest saneerde een medewerker van de Omgevingsdienst bij de strot en uitte bedreigingen.

Teammanager Karianne Marcellis van Omgevingsdienst Brabant Noord verwacht dat ze door het aanstaande asbestverbod meer te maken krijgen met illegale saneringen en dumpingen. Om dat te voorkomen wil Marcellis dat er meer aandacht komt voor het gevaar van illegale sanering, zodat mensen eerder de telefoon pakken om een verdachte situatie te melden.

Dat gebeurde vorig jaar zomer in het Gelderse dorp Drempt. Medewerkers van de Omgevingsdienst zien na een melding van een buurman bij een oude veeschuur asbesthoudend plaatmateriaal. Op videobeelden is te zien hoe een dag eerder met een hark de platen naar beneden worden getrokken door de asbestverwijderaars: de stukken asbesthoudend plaatmateriaal dwarrelen naar beneden. Al snel blijkt dat het uitvoerende bedrijf geen erkende saneerder is.

Actief op tientallen adressen
Via advertenties op internet wordt achterhaald dat medewerkers van het bedrijf waarschijnlijk op tientallen adressen door heel Nederland asbest uit woningen en andere gebouwen hebben gehaald. Er is al een regiezitting geweest in de zaak, momenteel wordt er aanvullend onderzoek gedaan. De gedupeerde gebouweigenaren zijn met gezondheidsrisico’s en financiële gevolgen achtergebleven.

Volgens voorzitter Leo Veldhuis van de Vereniging van Asbestverwijderende Bedrijven onderstrepen zulke verhalen dat er zo snel mogelijk meer duidelijkheid moet komen over het asbestverbod. „Hoe langer het duurt voordat duidelijk wordt dat asbestdaken verwijderd moeten zijn in 2024, hoe korter de tijd is dat asbest van de daken wordt gehaald. Daardoor loopt de prijs voor het saneren van asbest op, en dus zullen ook illegale saneerders hun kans wagen.”

Miranda en Ron Schell hebben inmiddels een optie gevonden om voor 30.000 euro hun dak te vervangen. Maar dat kunnen ze nog steeds niet betalen. De afgelopen maanden hebben ze slapeloze nachten van de stress en hoofdpijn. Ron heeft een Facebookpagina opgezet, waarmee hij de buurt op de hoogte houdt. Als hij door de buurt loopt, wordt hij geregeld naar binnen geroepen. Hoe het met het asbest is. „Dat is het enige positieve aan dit verhaal”, zegt Ron. „Dat we als buurt veel hechter zijn geworden. Omdat niemand in onze wijk ook maar iets van dat hele asbestdakenverbod begrijpt.”

Bron: NRC

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *